|
بسمه تعالی شانزدهمين نشست سران جنبش عدم تعهد بزرگترين اجلاس بينالمللي در تاريخ جمهوري اسلامي است كه 118 كشور عضو جنبش عدم تعهد و 18 كشور و 7 سازمان بين المللي و منطقه اي به عنوان ناظر در آن شركت دارند.
شانزدهمين اجلاس سران عضو كشورهاي جنبش غيرمتعهد در شهريور ماه 1391 در تهران برگزار خواهد شد. اين اجلاس جايگاه ويژهاي براي جمهوري اسلامي ايران در فضاي بينالملل خواهد داشت و توانایی ها و ظرفيتهاي بالقوه ايران را به خوبي به جهانيان نشان خواهد داد. در اين نوشتار ابتدا جايگاه جنبش عدم تعهد و ظرفيت اين جنبش بررسي خواهد شد و سپس به نتايجي كه اين جنبش براي جمهوري اسلامي خواهد داشت، اشاره خواهيم كرد.
روند شكلگيري جنبش عدم تعهد
جنبش عدم تعهد به عنوان يك جنبش بينالمللي اثرگذار در دهه 50 ميلادي و در تقابل با انديشههاي بلوك شرق و غرب مطرح شد. اين جنبش از همان ابتداي تشكيل به مثابه نشانه اي از پايان دوران استعمار، اعلام مخالفت با پذيرش سلطه قدرت هاي بزرگ و تريبوني آزاد براي اعلام نظرات و مواضع كشورهاي جهان سوم و در حال توسعه بود.
اجلاسهاي مختلفي در دهه 50 و 60 ميلادي تشكيل شد كه در آنها اصول و اهداف جنبش عدم تعهد مورد بررسي و تصويب اعضاء قرار گرفت. اجلاس كلمبو در 1954 اولين اجلاسي بود كه در آن براي همگرايي در بين كشورهاي در حال توسعه تلاشهايي انجام گرفت. در جريان كنفرانس، مسائل مختلفي چون محكوميت گسترش دامنه سلاح هاي اتمي و آزمايشات هسته اي، محكوميت استعمار و امپرياليسم و براي اولين بار مسئله عدم پيوستگي به دو بلوك شرق و غرب را در اين گردهمايي مطرح شد. يك سال بعد در سال 1955 نخستين اجلاس مشترك كشورهاي آسيايي و آفريقايي در شهر باندوگ اندونزي تشكيل گرديد.
اندونزی؛ میزبان اولین اجلاس مشترک
در كنفرانس باندوگ كه بر اساس توافق هاي كنفرانس كلمبو برپا گرديد، صلح جهاني، تشريك مساعي كشورها، استعمار مستقيم و غيرمستقيم و آثار و خطرات ناشي از عدم رعايت آن، احترام به عقايد يكديگر و حفظ روابط دوستانه و ترويج و توسعه، اصول ذيل مورد تاكيد قرار گرفت:
· احترام به اهداف و اصول منشور سازمان ملل متحد و تعهدات بين المللي.
· احترام به حقوق اساسي انسان ها.
· احترام به حاكميت و تماميت ارضي كشورها.
· خودداري از تجاوز يا تهديد به تجاوز يا توسل به زور.
· به رسميت شناختن برابري همه نژادها و همه ملت ها.
· خودداري از مداخله در امور داخل كشورها و احترام به حق ملت ها در دفاع فردي يا جمعي.
وقوع انقلاب اسلامی و عضویت ایران
در سپتامبر 1961 اولين اجلاس كشورهاي موسوم به جنبش عدم تعهد به منظور بررسي و تبادل نظر پيرامون برقراري صلح و امنيت بين المللي، همكاري هاي بين المللي و بهبود وضعيت اقتصادي در بلگراد برگزار گرديد و به طور رسمي جنبش عدم تعهد اعلام وجود كرد.
ايران تا سال 1357 و به دليل عضويت در پيمان سنتو و وابستگي به جبهه آمريكا و غرب، نمي توانست به عضويت اين جنبش درآيد، اما با وقوع انقلاب اسلامي و مطرح شدن شعار "نه شرقي نه غربي" توسط امام خميني (ره)، نزديكي اين جنبش و انقلاب اسلامي هرچه بيشتر نمايان شد و جمهوري اسلامي، در ششمين نشست سران جنبش عدم تعهد كه در سال 1358 و در هاوانا برگزار شد، به عضويت رسمي اين جنبش درآمد.
قدرت غيرمتعهدها در عرصه بين الملل
تواناييها و ظرفيتهاي فراواني در جنبش عدم تعهد وجود دارد كه از بسياري از آنها در عرصه بين الملل استفاده شده است كه برخي از آنها را ذكر ميكنيم:
· اين جنبش توانسته است، بسياري از كشورهاي در حال توسعه را از بلوكهاي مطرح قدرت در هر دوره دور نگه دارد و از اين طريق، بسياري از درگيريهاي سياسي و نظامي را در فضاي بينالمللي كنترل كرده است.
· اين جنبش در سازمان ملل –به خصوص در مجمع عمومي- داراي نقش برجستهاي است و در بسياري موارد توانسته است از آرمان ملتهاي مظلوم دفاع كند و هميشه به عنوان يك اهرم فشار در سازمان ملل و عليه ابرقدرتهاي حاكم به شمار ميرفته است.
· به دليل عضويت 118 كشور در اين سازمان، ميتوان اين سازمان را پس از سازمان ملل، بزرگترين سازمان بينالمللي دانست؛ عضويت اين تعداد دولت به اين جنبش كمك ميكند كه در عرصه روابط بينالملل سهم بسزايي در مديريت بحران داشته باشد.
مروری بر دوره های گذشته
غیر متعهدها دارای اساسنامه مدون و یا یك مقر دائمی نیستند. تصمیمات اصلی نیز در اجلاس سران كشورهای عضو این جنبش اتخاذ می شوند و در اجلاس سران غیرمتعهدها هر سه سال یكبار برگزار می شود، سمت ریاست جنبش عدم تعهد نیز هر دوره به كشور میزبان اجلاس سران واگذار می شود. این جنبش تاكنون 15 نشست در سطح سران برگزار كرده است كه عبارتند از:
1- بلگراد، 1 تا 6 سپتامبر، 1961
2- قاهره، 5 تا 10 اكتبر، 1964
3- لوزاكا، 8 تا 10 سپتامبر، 1970
4- الجزیره، 5 تا 9 سپتامبر، 1973
5- كلمبو، 16 تا 19 سپتامبر، 1976
6- هاوانا، 3 تا 9 سپتامبر، 1979
7- دهلی نو، 7 تا 12 مارس، 1982
8- حراره، 1 تا 6 سپتامبر، 1986
9- بلگراد، 4 تا 7 سپتامبر، 1989
10- جاكارتا، 1 تا 7 سپتامبر، 1992
11- كارتاگنای هند، 18 تا 20 اكتبر، 1995
12- دوربان، 2 تا 3 سپتامبر، 1998
13- كوالالامپور، 20 تا 25 فوریه، 2003
14- هاوانا، 15 تا 16 سپتامبر، 2006
15- شرمالشيخ، 11 تا 16 ژوئيه 2009.
نمایی از کشورهای عضو
شانزدهمين اجلاس در تهران
شانزدهمين نشست سران جنبش عدم تعهد در شهريورماه 1391در تهران برگزار ميشود. اين اجلاس، بزرگترين همايش بينالمللي طول تاريخ جمهوري اسلامي است كه 118 كشور عضو جنبش عدم تعهد و 18 كشور و 7 سازمان بينالمللي و منطقهاي به عنوان ناظر در آن شركت دارند. در اين اجلاس كه طي 6 روز برگزار خواهد شد، کارشناسان در روزهاي 5 و 6 شهریورماه، وزاری خارجه 7 و 8 شهریورماه و سران عدم تعهد 9 و 10 شهریور گردهم ميآيند. ايران در اين اجلاس، رياست را از مصر كه در دوره قبلي به عنوان رئيس انتخاب شد، تحويل ميگيرد؛ در واقع در اين اجلاس محمد مرسي، رياست را به احمدينژاد تحويل خواهد داد. در اين اجلاس، حدود 7 هزار نفر شركت خواهند داشت و هزينه برگزاري اين اجلاس، توسط هئيتهاي شركتكننده پرداخت ميشود و حتي جنبه ارزآوري نيز براي كشور خواهد داشت.2براي برگزاري اين اجلاس، 200 خودروي تشريفات از طريق يكي از كشورهاي همسايه خريداري شده است.3
نتايج اين اجلاس براي جمهوري اسلامي ايران
1.با برگزاري اين اجلاس در تهران، يكي از بزرگترين حربههاي غرب براي تبليغات رسانهاي عليه جمهوري اسلامي ايران تاحد زيادي خنثي خواهد شد. برگزاري اين اجلاس، در فضاي بينالمللي نشاندهنده قدرت ديپلماتيك و اثرگذار ايران است و ميتواند قدرت جمهوري اسلامي در عرصه حل و فصل و مديريت فضاي بينالملل را به نمايش بگذارد.
2.انقلابهايي كه طي حدود يك سال و نيم گذشته در خاورميانه به وجود آمده است، يكي از نقاط عطف تاريخي از لحاظ توجه به الگوي جمهوري اسلامي و مردم سالاري اسلامي ميباشد. در اجلاس تهران اكثر كشورهاي منطقه حضور دارند و اين حضور حداكثري ميتواند براي جمهوري اسلامي، زمينهسازي بيشتري براي مديريت تحولات منطقه فراهم كند.
3.حضور حدود 140 كشور در اجلاس تهران، يك فرصت مناسب براي ايران است كه بتواند در زمينههاي مختلف اقتصادي، فرهنگي و سياسي به برقراري رابطه با اين كشورها بپردازد و از اين طريق، برخي از مشكلات ناشي از تحريم از سوي شوراي امنيت و آمريكا را بياثر سازد.
4.با تصويب پيشنهاد كشورمان جمهوري اسلامي ايران علاوه بر رياست سه ساله بر جنبش عدم تعهد سال هاي 1391 تا 1394 از هم اينك به مدت 9 سال عضو تروئيكاي جنبش عدم تعهد مي باشد. تروئيكاي جنبش عدم تعهد متشكل از روساي سابق، كنوني و آتي جنبش از اهميت بسياري در پيشبرد تصميمات و مواضع جنبش در عرصه بين المللي برخوردار است. حضور جمهوري اسلامي ايران در تروئيكاي جنبش فرصتهاي مناسبي را براي ارتقاي نقش كشورمان براي پيشبرد اهداف و مواضع اصولي جنبش عدم تعهد فراهم ميكند و باعث تقويت سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران در عرصه بين المللي خواهد شد.
5.كشورهاي غربي در ابتدا فشارهاي سنگيني را بر جمهوري اسلامي ايران در شوراي حكام آژانس انرژي اتمي وارد نمودند و با فضاسازي منفي و مغرضانه و سياسي كردن پرونده هسته اي كشورمان اين موضوع را به شوراي امنيت ارجاع دادند. وزارت امور خارجه فعاليت گسترده اي در جلب حمايت جنبش عدم تعهد از برنامه صلح آميز هسته اي كشورمان آغاز نمود كه نتايج مثبتي به همراه داشت. بيانيه تروئيكاي جنبش عدم تعهد، بيانيه هاي متعدد گروه عدم تعهد در آژانس بين المللي انرژي اتمي، بيانيه اجلاس وزراي خارجه دفتر هماهنگي جنبش در پوتراجاياي مالزي در سال 1385، بيانيه چهاردهمين اجلاس سران جنبش عدم تعهد در هاوانا در سال 1385، هم چنين بيانيه پانزدهمين اجلاس وزراي خارجه جنبش عدم تعهد در تهران در سال 1387 در حمايت از برنامه هسته يي كشورمان از جمله نتايج مثبت اقدامات وزارت امور خارجه بوده است.4
6.بيانيه پاياني اجلاس سران عدم تعهد هرچند جزء بيانيههاي الزامآور بينالمللي تلقي نميشود، اما جزء مهم ترين بيانيههاي بينالمللي است و جمهوري اسلامي ايران با توجه به ميزباني و قدرت ديپلماتيك خود، ميتواند از ظرفيت اين بيانيه استفاده كند.
ارجاعات
- مروري بر جنبش عدم تعهد
2. براي اطلاع بيشتر مراجعه كنيد:
سود پنجاه میلیاردی بخش هتلداری از برگزاری اجلاس سران عدم تعهد
3.روایت "مشرق" از گوشه و کنار سیاست
4. ایران چگونه میزبان جنبش عدم تعهد ها شد
منبع: پایگاه جریان شناسی تحلیلی «دیدبان» |